اهمیت ویتامین ها در سلامت پرندگان (ویتامین‌ها گروه B)

ویتامین‌های گروه B اهمیت و کاربرد آنها

ویتامین B1

ویتامین B1 محلول در آب است .ویتامین B1 یا «تیامین» برای آزاد کردن انرژی از چربی‌ها، پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌ها مورد نیاز است. این ویتامین، اعمال متابولیکی مختلفی را در سیستم اعصاب، سلول‌های خونی و عضلات انجام می‌دهد. این ویتامین برای رشد جوجه ها و باروری ضروری است. این ویتامین برای متابولیسم مناسب کربوهیدرات ها ضروری است.

پرنده که دچار کمبود این ویتامین باشند ، علایمی مانند بی اشتهایی ، کاهش وزن ، پایین افتادن بال ها و فلج عضلات بروز می دهند. در این شرایط، پرنده روی پاهای خم شده می نشینند و سر خود را به عقب خم می کنند که به این حالت اصطلاحاً بیماری ستاره نگری (Star-Gazing Position) گفته می شود. کمبود موجب ورم روده ،به دنیا آمدن جوجه های ضعیف و دارای لرزش می شود که ظرف چند روز پس از خروج از تخم تلف می شوند.احتیاجات جوجه های جوان بیشتر از مرغان بالغ است ولی به علت اینکه قسمت اعظمی از جیره آنها از تشکیل می دهند با کمبود آن مواجه نمی شوند . بیشتر گیاهان و بافت های حیوانی منابع غنی از تیامین هستند.

از جمله غذاهای سرشار از ویتامین ب می‌­توان به مخمر، گوشت خوک، غلات صبحانه، تخم آفتاب­گردان، برنج قهوه‌ای، گندم غنی­‌شده، مارچوبه، کلم‌­پیچ، گل­‌کلم، سیب­‌زمینی، پرتقال، جگر و تخم مرغ اشاره کرد.

ویتامین B2

این ویتامین در آب حل می شود و یکی از ویتامین هایی است که در جیره های معمولی کمبود آن بیشتر مشهود است ، به همین دلیل جیره های معمولی بایستی با مکمل های ریبوفلاوین تکمیل شوند . جوجه هایی که با کمبود این ویتامین مواجه هستند رشد کمتری دارند و به یک نوع شلی به نام فلجی خمیدگی ناخن ها مبتلا می شوند ریبوفلاوین در ساختار آنزیم ها و بنابراین در متابولیسم ، نقشی حیاتی دارد. ریبو فلاوین در کارخانجاتی که آنتی بیوتیک و سایر ترکیبات داروئی را می سازند تهیه می گردد .

علایم کمبود ویتامین B2

کمبود موجب اختلالات تنفسی وگوارشی در پرنده و ضعیف شدن آن می گردد ،سبب بدنیا آمدن جوجه ها فلج یا جمع شدگی پنجه پا می گردد.. کمبود این ویتامین در جیره مرغان و کبوتران مادر سبب کاهش جوجه دهی می شود .

از جمله غذاهای سرشار از ویتامین ب 2 می­‌توان به مارچوبه، موز، خرمالو، بامیه، چغندر، پنیر کوتاژ، شیر، ماست، گوشت، تخم مرغ، ماهی و لوبیا سبز اشاره کرد.

ویتامین B3

ویتامین B3 محلول در آب می باشد .ویتامین ب3 نوعی ویتامین از دسته ویتامین‌های گروه ب است که سه نوع دارد: نیکوتینامید، نیاسین و نیکوتینامید ریبوزید.هر سه نوع ویتامین یاد شده، در بدن مبدل به نیکوتین‌آمید آدنین دی‌نوکلئوتید (NAD) می‌شوند. مادهٔ NAD برای حیات بشر ضروری است و بدن قادر نیست آنرا بدون حضور ویتامین ب3 یا تریپتوفان بسازد. نیکوتینامید ریبوزید در سال 2004 میلادی کشف شد. به این گروه سه تایی از ویتامین‌ها، گاهی ویتامین ب3 کمپلکس گفته می‌شود.

کمبود موجب کاهش میزان جوجه درآوری می شود. معمولاً به علت استفاده از مایع پروتئینی نامرغوب و کمبود اسید آمینه تریپتوفان بروز کند.

از جمله غذاهای سرشار از ویتامین ب-3 می­‌توان به جگر، دل، کلیه، مرغ، گوشت گاو، ماهی (تن، سالمون)، شیر، تخم مرغ، آووکادو، خرما، گوجه فرنگی، سبزیجات برگدار، بروکلی، هویج، سیب­‌زمینی شیرین، مارچوبه، آجیل، غلات کامل، حبوبات، قارچ و مخمر آبجو اشاره کرد.

ویتامین B4

کولین یا ویتامین ب 4

کولین جزئی از ویتامین‌های گروه ب (ویتامین ب 4) می‌باشد. کولین برای متابولیسم و سوخت و ساز چربی لازم است و برای سوزاندن چربی در بدن مصرف می‌شود. این ماده بسیار مهم می‌باشد. اگر مقدار کولین در بدن شما خیلی کم باشد، چربی اضافی در کبد جمع می‌شود. کولین همراه با منگنز ، اسید فولیک ، اسید نیکو تینیک و بیوتین برای جلوگیری از پروسیس لازم است . نیاز به این ویتامین از تمام ویتامین ها بیشتر است ولی در مواد غذا به مقدار کافی وجود دارد.

علایم کمبود ویتامین ب 4

کمبود کولین کلراید موجب بروز اختلالی به نام پروزیس (Perosis) می شود که علایم آن عبارتند از تورم اطراف مفصل خرگوشی ، صاف شدن مفصل تیبیومتاتارسال ، خم شدگی متاتارسال و جداشدگی تاندون آشیل از کوندیل. در کبد پرنده که دچار کمبود کولین کلراید هستند، مقادیر زیادی چربی تجمع پیدا می کند.

منابع غنی از این ویتامین مخمر ، روغن ماهی و کولین کراید سنتتیک می باشد.

ویتامین B5

این ویتامین محلول در آب است و در ترکیب با سیستیمین و ATP ، کوآنزیم آ را به وجود می‌آورد.تبدیل اسید پانتوتنیک (ویتامین ب5) به فسفوپنتتین توسط آنزیم پنتوتنات کیناز اولین مرحله در تولید کوآنزیم آ در جانداران است. ویتامین ب5 برای متابولیسم کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها ضروری است و در سنتز هورمون‌ها نقش دارد. به علاوه، این ویتامین موجب رشد و مقاومت پوست و غشاهای مخاطی می‌شد. ویتامین ب5 توسط گرما از بین می‌رود.

 این ویتامین برای رشد ضروری است . در جیره هایی که قسمت اعظم آن را ذرت تشکیل می دهد کمبود این ویتامین بیشتر مشهود است . زیرا اولاً ذرت دارای مقدار ناچیزی نیاسین است و ثانیاً مقدار تریپتوفان آن نیز کم است ، لذا امکان تبدیل این اسید آمینه به نیاسین ضعیف است . کمبود این ویتامین سبب کاهش رشد و بروز پروسیس می شود.

علایم کمبود ویتامین ب 5

التهاب زبان و دهان ، کاهش اشتها ، کاهش رشد پرها و بهم خوردن تعادل بدن از دیگر علائم کمبود این ویتامین است و همچنین کم خونی ،ضعف ایمنی ، موجب بروز پرهای غیر عادی همراه با خونریزی زیر پوست می گردد ،اختلال در رشد جوجه ها در مرحله سوم رشد جنینی می گردد.

ازجمله غذا های سرشار از ویتامین ب 5 در سبوس گندم ،آردذرت،زرده تخم مرغ،حبوبات ،غلات،ومیوه ها.

ویتامین B6

ویتامین ب6 از ویتامین‌های محلول در آب بوده و به حرارت و اسید مقاوم است، البته اکسیداسیون، قلیا و نور فرابنفش به ویتامین B6 آسیب می‌رساند. تقریباً 50 درصد ویتامین در روند پختن و فرآوری از بین می‌رود. برای متابولیسم مناسب آمینواسیدها، وجود این ویتامین ضروری است. پیریدوکسین برای سه گروه مختلف از این ویتامین یعنی پیریدوکسول ، پیریدوکسال و پیریدوکسا آمین که همگی دارای اعمال متابولیکی مشابهی در بدن هستند بکار می رود.

کمبود سبب ضعف وکم خونی،ضعف اعصاب ،درد شکم پرنده،و به سبب نقش مهمش در رشد اولیه جنین, موجب افزایش مرگ میر جنین می شود. جیره های غذایی حاوی پروتئین زیاد به طور ثانویه موجب کمبود این ویتامین می شود. کمبود همزمان این ویتامین و ماده معدنی منگنز می توانید موجب بزرگ شدن مفصل خرگوشی (مفصل بالای ساق پای پرنده) شده و منجر به در رفتگی پا به یک طرف گردد. کمبود شدید این ویتامین باعث عدم تعادل در راه رفتن ، حرکت در هر جهت بدون اراده ، تشنج و مرگ می گردد. در پرنده بالغ کاهش اشتها ، کم شدن سریع وزن و مرگ دیده می شود . کمبود جزیی این ویتامین باعث کاهش تخمگذاری و جوجه دهی می گردد.

ویتامین ب 6 را می توان در جوانه گندم ،تخم مرغ وسبزیجات ومیوه جات یافت.

ویتامین B7

بیوتین یا ویتامین ب7 یکی از ویتامین‌های گروه ب است. این ویتامین محلول در آب با نام ویتامین اِچ نیز شناخته می‌شود.بیوتین یک کوآنزیم است که در متابولیسم اسیدهای چرب، کربوهیدرات‌ها و اسیدهای آمینه، و همچنین سنتز ویتامین‌های ب6 و ب12 نقش دارد.این ویتامین دارای یک هستهٔ ایمیدازول می‌باشد. قرص بیوتین با نام‌های اختصاصی ویتامین B7 و ویتامین H شناخته می‌شوند. طبیعی است که این ویتامین مانند ویتامین‌های دیگر در بدن به مقدار کافی یافت شود.

علایم کمبود بیوتین

کمبود باعث پرها دارای رشد نامنظم وشکننده ،ریزش پرها زیاد می شود،کاهش پر درآوری با پرهای کم پشت، خشکی وچروکیدگی پوست پرنده،التهابات وعفونت پوستی،بی اشتهایی ،ضعف ،کم خونی، مرگ و میر جنینی وتولد جوجه های ضعیف که اکثرا تلف می شوند، تغییر شکل منقار به صورت منقار طوطی و کوتاه شدن استخوان ها می شود ،

مواد غذایی غنی از بیوتین زرده تخم مرغ ،گل کلم ،بادام زمینی،ومقدار کمی در ذرت وحبوبات می باشد.

ویتامین B9

اسید فولیک یا فولیک اسید که به نام‌های ویتامین B9 یا ویتامین Bc یا فولات نیز خوانده می‌شود، یکی از ویتامین‌های ب است. این ویتامین که برای بسیاری از اعمال بدن از جمله سلامتی سیستم عصبی، خون و یاخته‌ها حیاتی و اساسی است، می‌تواند به روش تزریقی یا خوراکی مصرف شود و بدن را در مقابل بیماری‌های قلبی، نقصهای مادر زادی، پوکی استخوان و سرطان‌های مشخصی حفظ می‌کند.در سلامت وشادابی پوست وپر وساق پا های پرنده مفید است

علایم کمبود اسید فولیک

کمبودش موجب کم خونی می شود این ویتامین همراه با B12 جهت تکثیر گلبولهای قرمز ضروری است ، موجب مرگ و میر جوجه در دوره اولیه رشد در اثر کم خونی و گاهی مرگ و میر در هنگام خروج جوجه از تخم می شود. التهاب پوستی وریزش پرها ،کاهش رشد پر،اختلالات تولید مثلی مثل کاهش باروری،وبروز بعضی از علایم عصبی در پرنده از عوارض کمبود اسید فولیک (ب9 ) می باشد و گاهی معمولاً بر اثر مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک بروز می کند. زیرا آنتی بیوتیک موجب از بین رفتن باکتریهای روده ای که مسئول ساختن این ویتامین هستند , می شود.

غذاهای سرشار از ویتامین ب – 9 می­‌توان به سبزیجات برگ‌دار، حبوبات، جگر، مخمر نان، بعضی غلات غنی­‌شده و تخمه آفتاب­گردان اشاره کرد. بعضی غذاهای مفید و آبجو حاوی مقدار متوسطی از ویتامین ب – 9 هستند.

ویتامین B12

ویتامین ب12 یا کوبالامین از مهمترین ویتامین‌های مورد نیاز برای حیات موجودات زنده است. این ویتامین برای تکثیر سلولی (خون‌سازی) و عملکرد سیستم عصبی از طریق سنتز میلین (Myelinogenesis) ضروری است.

علایم کمبود ویتامین ب 12

در جوجه های در حال رشد کمبود  سبب کاهش اضافه وزن و مصرف خوراک که با پرآوری ضعیف و اختلالات عصبی همراه است . هر چند که کمبود این ویتامین می تواند منجر به پروسیس شود ، ولی این حالت احتمالا اثر ثانویه ای است که مربوط به کمبود جیره ای متیونین ، کولین ، بتائین به عنوان منابع گروه متیل می شود . ویتامین b12 سبب بهبود پروسیس از طریق تاثیر بر ساخت گروهای متیل می شود . کمبود آن موجب کندی رشد ، ضریب تبدیل نامناسب و افت قابلیت جوجه درآوری می شود. میزان مرگ و میر جنین در هفدهمین روز انکوباسیون به اوج می رسد. ممکن است میوتروفی ساق و خونریزی در غشای آلانتوئیس جنین نیز مشاهده شود.

منابع غنی از ویتامین ب – 12 می‌­توان به ماهی، صدف، گوشت، ماکیان، تخم مرغ، شیر و لبنیات، بعضی غلات صبحانه­ غنی‌­شده و مخمر مغذی غنی­‌شده اشاره کرد.